ضرورت سازماندهی چالش‌های حقوقی در پساکرونا (سرمقاله)

سخن سردبیر

نویسندگان

1 استاد تمام دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 رئیس پژوهشکده حقوق و قانون ایران و قاضی پیشین دیوان عالی کشور

10.22034/law.2020.243197

چکیده

سرمقاله
در حال حاضر بیماری دنیاگیر کرونا[1] شگفتی‌سازترین پدیده قرن و پادشاه مهم‌ترین خبرهاست. تأثیر این پدیده در حوزه‌های مختلف اجتماعی، امری مسلم و قطعی است. جوامع بشری به مدد پژوهش در شاخه‌های مختلف دانش تجربی و علوم انسانی، بر این معضل غلبه خواهند کرد؛ اما سرعت و سهولت عبور از این شرایط، مستلزم همکاری، هم‌افزایی و سازماندهی متولیان پژوهش و دانشمندان رشته‌های مختلف است. در حوزه حقوق نیز انجام پژوهش‌ در زمینه شناسایی چالش‌های حقوقی موجود و اتخاذ تدابیر لازم برای مواجهه با آنها امری ضروری است.
شناسایی و اتخاذ تدابیر لازم برای غلبه بر چالش‌های حقوقی در پساکرونا نیازمند سازماندهی اقدامات حقوقی است. بر این اساس، در این سرمقاله پیشنهادهایی برای تسهیل و تسریع مواجهه حقوقی با چالش‌های نوپدید ناشی از کرونا ارائه می‌شود. این پیشنهادها به سه دسته: 1- پیشنهادهای جبران کننده خسارات، 2- پیشنهادهای پیشگیری کننده از موارد مشابه و 3- پیشنهادهای فرصت‌ساز تقسیم می‌شود.
اول: شناسایی چالش‌های حقوقی ناظر به قوانین و مقررات ترمیمکننده و جبران کننده خسارات:
این تدابیر با هدف «ترمیم و جبرانکنندگی خسارات» ناشی از کرونا اتخاذ می‌شود. با این تدابیر، راهی میانه برای تفسیر موسع و یا مضیق از قواعد حقوقی ناظر به خسارات ناشی از کرونا شناسایی می‌شود؛ زیرا اتخاذ تفسیر موسع از قوانین ناظر به جبران خسارات، می‌تواند منتهی به وضعیتی شود که تمامی دولت‌ها در سطح جهان و دولت ایران در سطح داخلی، توان تأمین خسارات ناشی از کرونا را نداشته باشند؛ زیرا در تفسیر موسع می‌توان قائل به مسئولیت دولت و مؤسسات عمومی برای جبران خسارات سنگین و عظیمی شد که ناشی از تصمیمات مراجع دولتی و عمومی در رابطه با قرنطینه شدن مشاغل و تعطیلی کسب و کارها و امثال آن پدید می‌آید و در طیف مقابل، تفسیر مضیق از این قوانین می‌تواند خسارت بسیار محدود و جزئی ناشی از کرونا را شناسایی کند و شناسایی راه میانه مستلزم بروزرسانی و تطبیق مقررات ترمیم‌کننده و جبران‌کننده خسارت است؛ به گونه‌ای که از فلسفه حقوقی قابل قبولی برخوردار بوده و در عین حال قابلیت اجرایی هم داشته باشد.
دوم: تعیین تدابیر ناظر بر تصویب قوانین و مقررات پیشگیری‌کننده از بروز شرایط مشابه:
پدیداری کرونا اثبات می‌کند که احتمال پدیداری بیماری دنیاگیر کرونا از سایر بیماری‌های فراگیر را نمی‌توان از نظر دور داشت. بنابراین اتخاذ تدابیر مرتبط با تصویب قوانین و مقررات و قواعد حقوقی پیشگیری‌کننده از بروز شرایط مشابه، ضرورتی تام دارد. فقط با شناسایی و تدوین مقررات پیشگیری‌کننده است که می‌توان امیدوار بود تبعات و آثار بیماری دنیاگیر کرونا، در آینده به حداقل برسد و این موضوع، خود می‌تواند زمینه مطالعات و پژوهش‌های جدیدی را فراهم آورده و بروزرسانی‌ها و تعدیل و تطبیق‌هایی را در رابطه با قواعد حقوقی مربوط، به دنبال داشته باشد.
سوم: شناسایی فرصت‌های پدید آمده ناشی از تجربه بیماری دنیاگیر کرونا:
این شرایط موجب می‌شود تا زمینه قاعده‌آفرینی و مقررات‌گذاری نوظهور تسهیل شده و شرایط لازم برای قاعده‌سازی‌های جدید فراهم شود. برخی از ضوابط و قواعدی که در حقوق داخلی بر اساس ضوابط اسلامی یا قانون اساسی از تبیین و تعریف لازم برخوردار نبودند، می‌توانند تحت تأثیر بیماری دنیاگیر کرونا از ضرورت و عینیت برخوردار شده و نیاز به آنها قابل فهم‌تر شود. در نتیجه زمینه تغییر و بازنگری برخی قوانین فراهم می‌شود. به عنوان مثال: ممکن است پذیرش اصل «انتفای هدف قرارداد»[2] به عنوان یکی از عوامل پایان قرارداد با مشکل مواجه شود؛ زیرا تردیدهایی در تطبیق آن با ضوابط شرعی یا احکام قانون اساسی وجود داشته است. تحت تأثیر کرونا، انبوهی از مثال‌ها و نمونه‌ها و دعاوی عینیت یافته‌ای پدید می‌آید که پذیرش این قاعده‌سازی‌ها را تسهیل و تسریع می‌کند و بنابراین تمرکز نظام پژوهشی کشور و انبوه پژوهشگران حقوقی بر سازماندهی و شناسایی تدابیر حقوقی برای مواجهه در پساکرونا می‌تواند به شناسایی هرچه بیشتر و بهتر این نیازمندی‌های حقوقی جامعه منتهی شود.
از سوی دیگر، هریک از چالش‌های «ترمیم‌کننده»، «پیشگیری‌کننده» و یا «فرصت‌ساز» در پساکرونا می‌تواند متناسب با مباحث تخصصی هر یک از شاخه‌ها و رشته‌های تخصصی حقوق توسط دانشیان حقوقی مورد پژوهش و بررسی قرار گیرد. شناسایی این چالش‌ها در تمامی شاخه‌های حقوقی اعم از فلسفه حقوق، حقوق عمومی، حقوق کیفری، حقوق خصوصی، حقوق بشر و شهروندی، حقوق بین‌الملل، حقوق مالکیت فکری و شاخه‌های نوپدید حقوقی مؤثر است و خود نیز می‌تواند زمینه فربه‌سازی شاخه‌های نوپدید حقوق همچون حقوق سلامت و حقوق بیماری‌های فراگیر را فراهم کند. بر این اساس، ضمن استقبال از پدید آمدن ده‌ها و صدها مقاله در حوزه پژوهش‌های حقوقی ناشی از شرایط کرونا[3]، امیدواریم انرژی سرگردان پژوهشی در شاخه‌های حقوق بر این حوزه متمرکز شود تا نیازمندی‌ها و چالش‌های حقوقی نوپدید در پساکرونا متناسب با اولویت‌های جامعه ایرانی- اسلامی شناسایی، تدوین و ترویج گردد تا ضوابط حقوقی و نیازهای جامعه ایرانی با پیشتازی پژوهشگران حقوقی شناسایی و تدوین شود و تغییرات گسترده در سبک زندگی ناشی از پیامدهای این بیماری با ایفای نقش مؤثر حقوقدانان ایرانی شکلی مناسب پیدا کند. بعون ا... تعالی
 
سردبیر                                                  مدیرمسئول
سید حسین صفایی                                       محمد درویش‌زاده

 



[1]. پاندمی کرونا


[2]. Prostrational Purpose


[3]. نظیر تنقیح قوانین و مقررات کرونا و سایر بیماریهای واگیر، که در 288 صفحه توسط دکتر ولی الله صادقی تدوین شده است و مجموعه مقالات چالش‌های حقوقی همه گیری کووید 19 که در 754 صفحه و به کوشش آقای دکتر محسن نجفی خواه و دکتر  باقر انصاری تنظیم شده است.

عنوان مقاله [English]

The Necessity of Organizing Challenges in the Post-corona Period (Editorial)

نویسندگان [English]

  • Safaei Seyyed Hossein 1
  • Mohammad Darvishzadeh 2
1 Professor / Faculty of Law and Political Science, University of Tehran
2 Head of the Iranian Law and Legal Research Institute and former judge of the Supreme Court
چکیده [English]

The Coronavirus pandemic is currently the most amazing phenomenon of the century and at the top of the most important current news. The impact of this phenomenon in various social fields is certain and undeniable.
Human societies will overcome this dilemma with the help of research in various branches of experimental and social sciences. However, the speed and ease of overcoming these conditions require the cooperation, synergy, and organization of researches and scientists in different fields.
In the field of law, it also is necessary to conduct research to identify existing legal challenges and take necessary measures to address them.
Identifying and taking necessary measures to overcome legal challenges in the post-corona era requires the organization of legal measures.
Accordingly, this article offers suggestions to facilitate and expedite legal measures to deal with the emerging challenges resulting from the coronavirus pandemic.
These suggestions can be divided into three categories: 1- Compensatory measures, 2- Measures to prevent similar occurrence in the future, and 3- suggestions for utilizing this occurrence to create opportunities.
First: Identifying legal challenges concerning restorative and compensatory laws and regulations:
These measures are taken to restore and compensate caused by the coronavirus. In this manner, a middle ground is delineated for a broad or narrow interpretation of the legal rules governing damages resulting from coronavirus;
This is so since adopting a broad interpretation of the laws regarding compensation of damages could lead to a situation where not all governments of the world including the Iranian one, may be able to afford such expenses.
This is so because under broad interpretation, government and public institutions can be considered liable to compensate for the heavy damages resulting from decisions made by governmental and public authorities regarding quarantines, closures of businesses and the like,
and on the opposite end of the spectra, a narrow interpretation of these laws can identify very limited and minor damages caused by the coronavirus. Moreover, identifying a middle ground requires updating and comparing restorative and compensatory regulations in such a way that it is backed by an acceptable legal philosophy and at the same time it is enforceable.
Second: Determining measures regarding ratification of laws and regulations meant to prevent recurrence of similar conditions:
The emergence of coronavirus proves that the possibility of a global coronavirus pandemic resulting from other pandemic diseases cannot be ruled out.
Therefore, it is necessary to take measures in regard to ratification of laws, regulations and legal rules which would prevent the recurrence of similar circumstances.
It is only by identifying and drafting preventive regulations that one can hope to minimize the ramifications and consequences of coronavirus pandemic in the future, and this issue in itself can provide the ground for new studies and research and make updates, modifications and adaptations in relevant legal rules to follow.
Third: Identification of opportunities arising from the global coronavirus pandemic:
These circumstances prepare the ground for new rules and regulations and provide the necessary conditions for new rule-making.
Certain rules and regulations that under Islamic Rules or the Constitution were not sufficiently explained and defined in domestic law may, as a result of the impact of global coronavirus pandemic, take the attribute of necessity and tangibility, and the need for them becomes more understandable. Thus, the ground is prepared to alter and revise certain laws.
For example, it may be difficult to accept the principle of "contract-frustration of purpose" as one of the factors terminating the contract since doubts have been raised about its compliance with the Sharia Rules or the provisions of the Constitution.
Under the influence of the coronavirus pandemic, many examples, cases and pendign claims arise to facilitate and expedite the acceptance of this rule-making,
Therefore, the focus of the country's research system and the large number of legal researchers on organizing and identifying legal measures for dealing with the post-coronavirus period can lead to a greater and better identification of these legal needs of society.
On the other hand, any of the "restorative", "preventive" or "opportunity making" challenges in the post-coronavirus period can be explored by legal scholars appropriate to the specialized issues dealt with different branches and specialized fields of law.
Identifying these challenges is effective in all branches of law, including philosophy of law, public law, criminal law, private law, human rights and citizenship, international law, intellectual property law and newfound branches of law, and can itself provide the ground for expansion of those branches, such as health law and epidemic law.
Accordingly, while welcoming the writing of tens or hundreds of articles in the field of legal research arising from the Coronavirus conditions, [3].
we hope that the scattered energy of research in the field of law will be focused on this field in order to draft, develop and promote the newfound legal needs and challenges in the post-coronavirus period proportionate to the priorities of the Iranian-Islamic community. This leads to the identification and drafting of legal criteria and needs of Iranian society through the leadership of Iranian legal scholars and jurists and extensive lifestyle changes resulting from the ramifications of this disease. By the power of God Almighty
 [3]. Such as expurgation of laws and regulations regarding the coronavirus and other contagious diseases, which has been written in 288 pages by Dr. Valiollah Sadeghi, and a collection of articles on legal challenges presented by the Covid-19 pandemic, which has been compiled in 754 pages by Dr. Mohsen Najafikhah and Dr. Baqer Ansari.